Uzależnienia behawioralne stają się coraz bardziej powszechne w dzisiejszym społeczeństwie. Choć nie wiążą się z substancjami psychoaktywnymi, takimi jak alkohol czy narkotyki, mogą mieć równie poważne skutki dla zdrowia psychicznego i emocjonalnego. W tym artykule omówimy, jak rozpoznać uzależnienie behawioralne u siebie lub u bliskiej osoby, dlaczego warto to zrobić i jakie kroki podjąć w celu uzyskania pomocy.
- Obserwacja Zachowań: Pierwszym krokiem w rozpoznawaniu uzależnienia behawioralnego jest uważna obserwacja swoich lub cudzych zachowań. Zwróć uwagę na nadmierne zaangażowanie w określoną czynność lub zachowanie.
- Zmiany w Priorytetach: Czy określona czynność stała się priorytetem w życiu danej osoby, wyprzedzając inne ważne obszary, takie jak rodzina, praca czy przyjaciele?
- Negatywne Konsekwencje: Rozważ, czy dane zachowanie prowadziło do jakichkolwiek negatywnych konsekwencji, takich jak problemy zdrowotne, finansowe czy społeczne.
- Tolerancja i Eskalacja: Czy osoba potrzebuje coraz większej dawki danej czynności, aby osiągnąć ten sam efekt? Czy czuje, że działania, które kiedyś sprawiały przyjemność, teraz przestają ją satysfakcjonować?
- Ucieczka od Problemów: Czy zachowanie jest używane jako sposób na radzenie sobie ze stresem, problemami emocjonalnymi lub innymi trudnościami życiowymi?
- Próby Kontroli: Jeśli próbowałeś ograniczyć lub przerwać dane zachowanie, ale bezskutecznie, może to być znak problemu.
- Wsparcie od Innych: Warto rozmawiać z osobami bliskimi, aby uzyskać ich obserwacje i opinie. Czasem bliscy mogą zauważyć zmiany, których samemu się nie dostrzega.
- Konsultacja Specjalisty: Jeśli masz wątpliwości lub obawy co do swojego zachowania, warto skonsultować się z terapeutą lub specjalistą ds. uzależnień. Specjalista może pomóc w dokładnym zrozumieniu sytuacji i zaplanowaniu kroków w kierunku leczenia.
Rozpoznanie według ICD-10
Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-10 (International Classification of Diseases, 10th Revision) dostarcza kryteriów diagnostycznych, które mogą pomóc w rozpoznaniu uzależnienia behawioralnego. Aby uzyskać diagnozę uzależnienia behawioralnego według ICD-10, muszą być spełnione co najmniej trzy z następujących kryteriów w okresie ostatnich 12 miesięcy:
- Silne pragnienie lub poczucie przymusu wykonywania danej czynności: Intensywna potrzeba wykonywania określonego zachowania lub silne pragnienie jego kontynuowania.
- Trudności w kontrolowaniu zachowania: Problemy z kontrolowaniem czasu trwania, częstotliwości i intensywności danego zachowania.
- Objawy odstawienia: Pojawienie się nieprzyjemnych stanów emocjonalnych i fizycznych w przypadku zaprzestania wykonywania danej czynności.
- Tolerancja: Potrzeba zwiększania intensywności lub częstotliwości danego zachowania, aby uzyskać pożądany efekt.
- Zaniedbywanie innych obowiązków i zainteresowań: Rezygnacja z innych aktywności i obowiązków na rzecz wykonywania danej czynności.
- Kontynuacja pomimo szkodliwych konsekwencji: Utrzymywanie danego zachowania mimo świadomości jego negatywnych skutków.
Rozpoznawanie uzależnienia behawioralnego jest istotne z kilku powodów:
- Ochrona Zdrowia: Uzależnienia behawioralne mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, zarówno psychicznych, jak i fizycznych.
- Wczesna Interwencja: Wczesna identyfikacja uzależnienia pozwala na podjęcie kroków w celu jego leczenia i zapobiegnięcia nasileniu się problemu.
- Poprawa Relacji: Uzależnienia behawioralne mogą negatywnie wpływać na życie rodziny, relacje z przyjaciółmi oraz osiągnięcia zawodowe.
Rozpoznanie uzależnienia behawioralnego to pierwszy krok w procesie uzyskania pomocy i poprawy jakości życia. Obserwacja zachowań, zmian w priorytetach i negatywnych konsekwencji może pomóc w zidentyfikowaniu problemu. Warto pamiętać, że uzależnienia behawioralne są chorobami, które można leczyć, i że istnieją specjaliści gotowi pomóc w powrocie na właściwą ścieżkę.